Chroom-6, en waarom professioneel schoonmaken essentieel is

Chroom-6 is een metaal dat heel veel voorkomt. Het is een van de vele vormen van chroom die er bestaan. In ‘pure’ vorm komt chroom-6 niet voor. Het bindt zich altijd aan een andere stof, zoals zuurstof. Juist door de eigenschap om zich goed te binden is de toepassing van chroom-6 heel wijdverbreid. Gemengd door verf gaat chroom-6 heel goed roest tegen. Bovendien hecht de verf daardoor veel beter aan allerlei ondergronden. Inmiddels weten we dat het een stof is die gevaarlijk is voor de volksgezondheid. Chroom-6-verbindingen komen voor op de lijst kankerverwekkende stoffen en processen van het ministerie van SZW.

Wie aan chroom-6 wordt blootgesteld, kan eerder kanker ontwikkelen. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij werkzaamheden als verwijderen, schoonmaken, schuren, branden en slijpen, als er geen of onvoldoende gebruik wordt gemaakt van persoonlijke beschermingsmiddelen of wanneer de bron niet of niet goed is afgeschermd. Veel medewerkers hebben dagelijks met chroom-6 te maken, zoals medewerkers van onderhoudsbedrijven, saneringsbedrijven, sloopbedrijven en schoonmaakbedrijven. 

Waar is chroom-6 allemaal op te vinden?

  • Verfsystemen om hout te beschermen (kozijnen, deuren, palen, hekwerken, houtconstructies etc.)
  • Verfsystemen om metaal te conserveren (kozijnen, hekwerken, staalconstructies, lantarenpalen, deuren etc.)
  • Verfsystemen om materieel te beschermen tegen roest, waarbij de hechting primair is (vliegtuigen, tanks, pantserwagens, trucks, geschut, munitie, treinen etc.)
  • Verfsystemen om bruggen, kunstwerken en waterwerken te conserveren
  • Verduurzaamd hout, gewolmaniseerd hout en geïmpregneerd hout (hekwerken, planken, balken, banken, stoelen, tafels, speeltoestellen etc.)
  • Lederwaar (jassen, tassen, riemen, schoenen, handschoenen etc.)
  • Beton (nat)

Dit is slechts een beperkte opgave van de toepassingsmogelijkheden voor chroom-6. Ook in de maakindustrie is het bekend. Processen waarbij chroom-6 vrijkomt zijn bijvoorbeeld:

  • Roestvast staal lassen
  • Bewerken (anodiseren en passiveren) van metalen
  • Leer behandelen zoals kleuren
  • Veredelen van hout

Met de CMR-checklist van Gom, kunt u inschatten of er eventueel sprake is van CMR-vervuiling binnen uw bedrijf. Doe de test en verzeker uzelf van een veilige werkomgeving!

Download de checklist hier

Hoe wordt chroom-6 gebruikt?

Chroom-6 gaat heel makkelijk verbindingen aan met andere stoffen en heeft een extreem goede hechting. Het is daarom een veel gebruikte toevoeging aan bijvoorbeeld verf, met name grondverf en roestwerende verf. Chroom-6 staat bekend om zijn uitstekende roestwerende eigenschappen. Dat maakt het tot een ideaal product om metaal te beschermen en te conserveren.

Chroom-6 wordt ook toegepast om hout te conserveren en om het te behandelen tegen houtrot. Wolmaniseren en impregneren zijn bekende toepassingen, met een beschermingstijd van wel 15 jaar. Officieel is het verduurzamen van hout in Nederland al sinds 2004 verboden. In de praktijk ligt dit anders. Hout dat is voorbehandeld met een product dat chroom-6 bevat is nog altijd illegaal te koop. In heel veel Nederlandse tuinen staan daardoor nog ‘foute’ afscheidingen.

Waarom is chroom-6 gevaarlijk?

De schadelijke effecten door chroom-6 verbindingen zijn al jarenlang bekend uit een groot aantal arbeidsepidemiologische studies. Die onderzoeken - uitgevoerd in diverse bedrijfstakken - beschrijven tal van acute en chronische effecten.

Bij een hoge blootstelling kan chroom-6 toxische effecten veroorzaken. Dat kan schade aan weefsels en cellen zijn, maar het kunnen ook blijvende effecten zijn: allergie en schade aan het DNA die tot kanker leiden. Chroom-6 wordt makkelijk in de cellen opgenomen en kan daardoor sneller schade veroorzaken. Daarom is het dragen van beschermende kleding en adembescherming essentieel.

De gezondheidseffecten rond chroom-6 worden onderscheiden in acuut of chronisch.

Acute gezondheidseffecten bij blootstelling aan chroom-6

Inhalatoire blootstelling. Bij inademing van hoge concentraties kan chroom-6 acute schade veroorzaken aan luchtwegen en longen. Dat kunnen ontstekingsreacties zijn die gepaard gaan met klachten als keelpijn, hoesten, kortademigheid, astmatische klachten en longoedeem. Daarnaast kan blootstelling aan hoge concentraties chroom-6 irritatie geven van het neusslijmvlies. Ook kan een loopneus of neuszweer ontstaan en bij herhaalde blootstelling zelfs een gat in het neustussenschot.

Oogcontact. Chroom-6 kan bij oogcontact ernstige lokale schade veroorzaken, zoals conjunctivitis (ook wel bekend als bindvliesontsteking) en vertroebeling en beschadiging van het hoornvlies (cornea).

Huidcontact. Als chroom-6 in contact komt met de huid, kan dat leiden tot ontstekingen en zweren. Ook kan de huid beschadigd raken, wat de absorptie van chroom-6 vergemakkelijkt.

Ingestie. Wie een hoge concentratie chroom-6 binnenkrijgt, kan al korte tijd na blootstelling last krijgen van buikpijn, misselijkheid, braken en diarree. Het braaksel kan geelgroen van kleur zijn. Braaksel en ontlasting kunnen bloed bevatten.

Chronische gezondheidseffecten bij blootstelling bij chroom-6

Huidreacties en allergie. Werknemers die via de huid aan chroom-6 zijn blootgesteld, kunnen chronische ontstekingen en huidzweren ontwikkelen. Een chromaatallergie in de vorm van eczeem is een bekende beroepsziekte bij werknemers die vaak huidcontact hebben met cement in natte toestand.

Daarnaast kunnen werknemers na chronische blootstelling via inademing een allergie voor chroomverbindingen ontwikkelen. Die uit zich in ademhalingsproblemen (astma) en huiduitslag. Een allergie voor chroom-6 is een blijvende aandoening. Bij een langere blootstelling is een geringe hoeveelheid al genoeg voor een overgevoeligheidsreactie.

Kanker. Blootstelling aan chroom-6 via inademing kan longkanker veroorzaken. Studies uit diverse bedrijfstakken waar met chroom-6 wordt gewerkt bevestigen dit. Daarbij komen vrijwel alle typen longcarcinoom voor, vooral het plaveiselcelcarcinoom en kleincellig carcinoom.

Blootstelling aan chroom-6 voorkomen

Bedrijven met processen waarbij chroom-6 kan voorkomen, hebben te maken met de Arbowet. Die stelt eisen waaraan werkgevers zich moeten houden wanneer hun werknemers worden blootgesteld aan chroom-6. Het is echter niet altijd eenvoudig om aan te tonen of chroom-6 wordt gebruikt of in het verleden is gebruikt. Daarmee is het ook niet makkelijk om aan te tonen of bepaalde gezondheidsklachten aan chroom-6 zijn toe te schrijven.

Primair is belangrijk om blootstelling aan chroom-6 te voorkomen. In de afgelopen jaren hebben enkele gevallen de media gehaald. In sommige situaties zijn hoge schadevergoedingen uitbetaald aan medewerkers die gezondheidsklachten hebben gekregen of aantoonbaar aan het materiaal zijn blootgesteld. Door die media-aandacht is de bewustwording fors toegenomen.

Als de kans bestaat dat medewerkers te maken hebben met chroom-6, dan geldt hetgeen is beschreven in artikel 4 van het Arbobesluit, afdeling 1 (gevaarlijke stoffen) en afdeling 2 (aanvullende voorschriften kankerverwekkende en mutagenen stoffen en kanker verwekkende processen).

Belangrijke punten:

  • Het maken van een risico-inventarisatie en -evaluatie
  • Het maken van een werkplan voor chroom-6
  • Het toepassen van technieken conform de huidige stand van ontwikkeling
  • Het registreren van het aantal blootstellingsuren
  • Medisch keuren van de betrokken medewerkers

Het reinigen en saneren van chroom-6

Voor het verantwoord reinigen en saneren van chroom-6 is het een vereiste dat er ter plekke een werkopname wordt gedaan. Tijdens deze opname kunnen aan de hand van een RI&E alle risico’s in beeld worden gebracht. In overleg met de opdrachtgever kan worden geïnventariseerd welke specifieke veiligheidseisen en procedures in het gebouw en terreinen moeten worden gevolgd. Dit is de basis voor een werkplan dat aan de opdrachtgever wordt aangeboden.

Er zijn twee typen werkzaamheden te onderscheiden: reinigen of saneren (of een combinatie hiervan). Het is absoluut noodzakelijk dat de werkzaamheden worden uitgevoerd door een gekwalificeerd schoonmaakbedrijf. CMR-reiniging, waar chroom-6 onder valt, is bij Gom Specialistische Reiniging al jarenlang onderdeel van het werkprogramma.

Meer over chroom-6-reiniging

Het reinigen van oppervlakten die chroom-6 bevatten omvat in de regel het verwijderen van stof en nat afnemen van horizontale vlakken. Het gaat specifiek om oppervlakken waar stof dat chroom-6 bevat kan neerdalen en kan blijven liggen. Met behulp van een industriestofzuiger voorzien van een Hepa-filter worden deze oppervlakken schoon gezogen. Nadien worden de oppervlakken nat afgenomen. Voor deze werkzaamheden hanteert Gom Specialistische Reiniging een specifiek werkprogramma. Dit programma geeft heel gedetailleerd instructies hoe de reiniging moet worden uitgevoerd en welke veiligheidsmaatregelen daarbij in acht moeten worden genomen.

Meer over chroom-6-sanering

Het saneren van chroom-6 is bijvoorbeeld aan de orde bij oppervlakken die worden geschuurd, gestraald, geslepen, gebrand en/of worden gezaagd. Dit kan in verband zijn met onderhoudswerkzaamheden of bij de totale verwijdering van verflagen. Het zijn meest voorkomende werkzaamheden bij onderhoud of verwijdering.

Er zijn verschillende risicoklassematrixen in omloop, voornamelijk gericht op het saneren van chroom-6. Deze beschrijven gedetailleerd de methodes, met daarbij behorende geadviseerde veiligheidsmaatregelen. Ook staat hierin beschreven welke verplichtingen elke werkgever heeft om blootstelling aan CMR-stoffen te voorkomen.

Een goed advies over CMR-stoffen?

De adviseurs van Gom Specialistische Reiniging geven u een pasklaar advies om CMR-stoffen in kaart te brengen en te reinigen. U krijgt antwoord op vragen als: waar ontstaan specifieke problemen? Hoe kunt u deze oplossen? Wat is er nodig om tot een nulpuntsituatie te komen?

Gom Specialistische Reiniging is u van dienst met:

  • Een risico-inventarisatie en evaluatie van uw werkplaats
  • Het bespreken van de uitkomsten
  • Het ontwikkelen van specifieke oplossingen voor uw situatie
  • Het maken van een plan van aanpak
  • De uitvoering

Een risico-inventarisatie en -evaluatie van uw werkplaats (RI&E)

Een risico-inventarisatie en -evaluatie is een middel om veilig en gezond te werken, genoemd in de Nederlandse Arbeidsomstandighedenwet. Gom Specialistische Reiniging beperkt zijn RI&E tot werkplaatsen. (Om uw bedrijf in zijn geheel te laten inventariseren is een Arbo-deskundige nodig.)

Het bespreken van de uitkomsten

Met u als opdrachtgever bespreken we wat onze adviseurs hebben geconstateerd aan CMR-stoffen in uw werkplaats en welke bronaanpak en reinigingsacties vereist zijn. Dit wordt opgenomen in een stappenplan (werkplan).

Het ontwikkelen van specifieke oplossingen

Onze adviseurs richten zich voornamelijk op de aanpak van de bron en het reinigen van de werkplaats. Belangrijke punten hierbij zijn:

  • Welke procedures zijn bij reiniging van belang? Wat mag wel en niet?
  • Wat zijn de gevaren en risico’s ?
  • Zijn er specifieke veiligheidseisen bij toegang van of op het terrein?
  • Hoe is de bereikbaarheid?
  • Welke methodiek wordt ingezet?
  • Wie zijn de contactpersonen?
  • Wat zijn de oplossingen bij bepaalde punten?

Het maken van een plan van aanpak

In het plan van aanpak leest u gedetailleerd welke maatregelen we structureel en planmatig gaan nemen om de risico’s weg te nemen of te verminderen, zoals besproken tijdens de meeting met de presentatie van de oplossingen. Onderdeel van het plan van aanpak is ook een overzicht van de medewerkers die de werkzaamheden komen uitvoeren en hoe zij geregistreerd en gekeurd worden (een wettelijke verplichting omdat zijn met carcinogene, mutagene en reprotoxische stoffen werken).

De uitvoering

Vervolgens gaan we over tot actie: met medewerkers die goed zijn opgeleid, werken met de juiste materialen en middelen, voorzien zijn van adequate persoonlijke beschermingsmiddelen en uw procedures en protocollen in acht nemen.

Meer informatie?

Wilt u meer informatie over chroom-6 of andere CMR-stoffen? Wij voorzien u graag van betrouwbaar advies. Neem contact op met Peter van Gogh, productmanager Specialistische Reiniging. Dit kan telefonisch via 06 53 70 25 20 of per e-mail naar pvgogh@gom.nl.